grudzień 2008

Rozmowa z lek. med. Mateuszem Tylko
Psychoonkologia – pełniejsze spojrzenie na leczenie onkologiczne

Czy postawa psychiczna może mieć wpływ na przebieg leczenia? Czy zmieniając nasze przekonania dotyczące chemioterapii, możemy zmniejszyć dokuczliwość objawów ubocznych leczenia?
Okazuje się, że tak. Profesor David Spiegel z Wydziału Medycznego Uniwersytetu Stanforda od ponad 20 lat prowadzi badania na temat roli psychiki w leczeniu onkologicznym. Wykazał on w swoich badaniach, że wsparcie psychologiczne nie tylko znacząco poprawia jakość życia pacjentów, ale także efektywność leczenia. Zwiększa tym samym odsetek pacjentów wracających do pełni zdrowia. Dr Spiegel od 20 lat prowadzi badania na temat roli psychiki w leczeniu onkologicznym.
Podobne wnioski płyną z prac innych autorów. Dr Fawzy Fawzy wykazał, że psychoterapia w istotny sposób poprawiała wyniki leczenia pacjentów z diagnozą czerniaka złośliwego, zmniejszając jednocześnie ryzyko nawrotu. Z kolei Feller i Bultzebruck wykazali w swoich badaniach, że psychoterapia poznawczo-behawioralna znacząco wydłuża czas przeżycia u pacjentów z rakiem płuca.
Jednym z pierwszych onkologów, który zaczął włączać psychoterapię jako dodatkowy element leczenia pacjentów z chorobą nowotworową, był dr Carl Simonton. Jak wspomina, zaskoczyły go efekty, jakie może przynieść zmiana nastawienia psychicznego pacjenta. Jednocześnie trudne do zrozumienia było, w jaki sposób niewielka zmiana sposobu myślenia o leczeniu wpływała na efektywność terapii czy zmniejszenie nasilenia objawów ubocznych.
Simonton, zachęcony pierwszymi sukcesami, stworzył program wsparcia dla pacjentów onkologicznych, oparty na terapii poznawczo-behawioralnej, którego głównym celem jest nauczenie efektywnych sposobów radzenia sobie ze stresem i to zarówno związanym z samą chorobą nowotworową, jak i z innymi bolesnymi sytuacjami życiowymi.
Pacjenci oraz ich bliscy – poprzez modyfikację swojego sposobu myślenia – uczą się, jak mogą poprawić swój stan emocjonalny. Poznają także techniki relaksacyjne, uczą się szczerze rozmawiać z bliskimi, zmieniają priorytety w życiu, tak by dawało im więcej zadowolenia, radości i poczucia spełnienia.

Program Simontona od dłuższego już czasu jest wdrażany w wielu liczących się ośrodkach onkologicznych na świecie. Dr Mariusz Wirga – polski psychiatra pracujący na co dzień z pacjentami onkologicznymi w Memorial Hospital w Los Angeles – jednym z najnowocześniejszych szpitali na świecie – uważa, że ten program jest najbardziej efektywnym sposobem pomocy psychoterapeutycznej dla osób dotkniętych chorobą nowotworową. Dr Wirga, który od kilku lat szkoli także polskich lekarzy i psychologów, podkreśla, że coraz więcej onkologów dostrzega, jak bardzo efektywnym wsparciem w leczeniu onkologicznym może być Program Simontona.

Od kilku lat program ten stosowany jest także w Polsce. Na Dolnym Śląsku warsztaty Programu Simontona organizuje Stowarzyszenie Lekarze Nadziei. Mają one formę zajęć w grupie liczącej 10–12 osób. Uczestniczą w nich zarówno pacjenci, jak i ich bliscy, gdyż bardzo często to rodzina znacznie gorzej radzi sobie z sytuacją niż sam pacjent z chorobą nowotworową. Uczą się oni, w jaki sposób mogą zmienić swój sposób myślenia o chorobie, leczeniu, rokowaniach, tak by emocjonalnie lepiej radzić sobie z sytuacją, w której się znaleźli. Poznają techniki relaksacyjne i sposoby pracy z wyobraźnią wspomagające proces leczenia. Jednym z pierwszych ćwiczeń wykonywanych przez pacjentów jest wypisanie tych aktywności, które dają im najwięcej radości, zadowolenia czy poczucia sensu życia. To proste ćwiczenie ma im uświadomić, jak ważne są własne potrzeby i jak często odsuwamy je na plan dalszy. Wielu pacjentów, którzy przebyli chorobę nowotworową, podkreśla, że była ona dla nich swoistym punktem zwrotnym. Dzięki niej nauczyli się czerpać więcej radości z życia, dostrzegli to, co jest naprawdę ważne, a co zdecydowanie mniej istotne. Wiele osób mówi o zmianie priorytetów. Wielu też nauczyło się dostrzegać swoje ważne potrzeby, które kiedyś stawiali na szarym końcu.  Jak mówi dr Simonton, powrót do zdrowia jest powrotem do naszej prawdziwej natury.

powrót